భారతదేశంలో బహుమతులు ఇవ్వడం, తీసుకోవడం అనేది కేవలం ఒక సంప్రదాయం మాత్రమే కాదు. ఇప్పుడు అది ఆదాయపు పన్ను చట్టాలతో ముడిపడి ఉన్న అంశం. 2025 కొత్త ఆదాయపు పన్ను నిబంధనల ప్రకారం.. మీరు అందుకునే బహుమతులపై పన్ను మినహాయింపులు మరియు పరిమితులపై కేంద్ర ప్రభుత్వం స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. పెళ్లిళ్లు, శుభకార్యాల సమయంలో వచ్చే కానుకలు మొదలుకొని, స్థిరాస్తుల వరకు ప్రతి లావాదేవీపై పన్ను శాఖ నిఘా పెంచింది.
పాత చట్టం నుంచి కొత్త నిబంధనల వరకు
ఒకప్పుడు బహుమతులకంటూ ప్రత్యేకంగా ‘గిఫ్ట్ ట్యాక్స్ యాక్ట్’ ఉండేది. అయితే, ఆ చట్టం వల్ల ఆశించిన ప్రయోజనం లేకపోవడంతో పాటు కోర్టుల్లో వేల సంఖ్యలో కేసులు పేరుకుపోయాయి. ఈ ఇబ్బందులను గమనించిన ప్రభుత్వం, పాత చట్టాన్ని రద్దు చేసి, బహుమతులకు సంబంధించిన అంశాలను ఆదాయపు పన్ను చట్టం 1961లో అంతర్భాగంగా చేర్చింది.
2025లో అమలులోకి వచ్చిన కొత్త నిబంధనల ప్రకారం, ఈ పాత నిబంధనలనే మరింత పక్కాగా రూపొందించారు. ఇప్పుడు బహుమతుల నిర్వహణ బాధ్యతను నేరుగా ఇన్కమ్ ట్యాక్స్ అధికారులు పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
బహుమతులు అనేవి కేవలం నగదుకే పరిమితం కావు. చరాస్తులు, స్థిరాస్తులు ఇలా దేని రూపంలో గిఫ్ట్ వచ్చినా, అది ఒక పరిమితి దాటితే ‘ఇతర వనరుల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం’ (Income from Other Sources) కింద పరిగణించబడుతుంది.
మూడు షరతులు..
మీకు ఎవరైనా బహుమతి ఇచ్చినప్పుడు, పన్ను శాఖ దృష్టిలో అది చెల్లుబాటు కావాలంటే మూడు ప్రధాన అంశాలను నిరూపించాల్సిన బాధ్యత మీపై ఉంటుంది. అవి:
- దాత ఉనికి (Identity of the Donor): బహుమతి ఇచ్చిన వ్యక్తి నిజంగా ఉన్నారా? లేదా దొంగ పేర్లతో సృష్టించిన వ్యక్తా? అనేది స్పష్టం చేయాలి.
- లావాదేవీ వాస్తవికత (Genuineness of Transaction): ఇది కేవలం కాగితాల మీద జరిగిన డ్రామా కాకూడదు. బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు, బదిలీ పత్రాలు, దస్తావేజులు వంటి పక్కా ఆధారాలు ఉండాలి.
- దాత స్తోమత (Creditworthiness): గిఫ్ట్ ఇచ్చిన వ్యక్తికి అంత విలువైన వస్తువు లేదా నగదును ఇచ్చేంత ఆదాయ వనరులు ఉన్నాయా? వారి ఆర్థిక పరిస్థితి ఆ బహుమతికి సరిపోతుందా? అనేది కీలకమైన అంశం.
ఈ మూడు షరతులు నెరవేరితేనే ఆ బహుమతి చట్టబద్ధం అవుతుంది. లేదంటే అది నల్లధనంగా పరిగణించబడే ప్రమాదం ఉంది.
బహుమతుల రకాలు – పన్ను పరిమితులు
ఆదాయపు పన్ను చట్టం ప్రకారం బహుమతులను మూడు కేటగిరీలుగా విభజించవచ్చు:
- నగదు రూపంలో: క్యాష్, చెక్కులు లేదా ఆన్లైన్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా వచ్చేవి.
- చరాస్తులు: బంగారు ఆభరణాలు, వెండి, వజ్రాలు, షేర్లు, బాండ్లు, పెయింటింగ్స్ మరియు విలువైన పురాతన వస్తువులు.
- స్థిరాస్తులు: భూమి, ఇళ్లు, విల్లాలు, ఫ్లాట్లు మరియు వాణిజ్య సముదాయాలు.
పన్ను మినహాయింపు ఎంత వరకు?
ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో మీరు పొందే మొత్తం బహుమతుల విలువ రూ. 50,000 లోపు ఉంటే ఎటువంటి పన్ను చెల్లించక్కర్లేదు. కానీ, ఈ పరిమితి ఒక్క రూపాయి దాటినా (అంటే రూ. 50,001 అయినా), మొత్తం సొమ్ముపై మీ ఆదాయపు పన్ను స్లాబ్ ప్రకారం పన్ను పడుతుంది.
చరాస్తుల విషయంలో వాటి మార్కెట్ విలువ (Fair Market Value) పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
స్థిరాస్తుల విషయంలో రిజిస్ట్రేషన్ సమయంలో చెల్లించిన స్టాంపు డ్యూటీ విలువను ప్రామాణికంగా తీసుకుంటారు.
మినహాయింపులు ఎప్పుడు వర్తిస్తాయి? (Tax Exemptions)
కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ఎంత విలువైన బహుమతి వచ్చినా పన్ను ఉండదు. అవేంటంటే..
- బంధువుల నుంచి: తల్లిదండ్రులు, తోబుట్టువులు, భార్య/భర్త లేదా రక్తం పంచుకున్న బంధువుల నుంచి వచ్చే గిఫ్టులకు పన్ను లేదు.
- వివాహ సమయం: పెళ్లి రోజున వచ్చే కానుకలకు ఎటువంటి పరిమితి లేదు. అయితే, వచ్చిన కానుకల జాబితా, ఇచ్చిన వారి పేరు, బంధుత్వం రాసి పెట్టుకోవడం ఉత్తమం. ఆ నగదును బ్యాంకులో జమ చేయడం వల్ల భవిష్యత్తులో నోటీసులు రాకుండా చూసుకోవచ్చు.
- వీలునామా (Will): వారసత్వంగా లేదా వీలునామా ద్వారా వచ్చే ఆస్తులపై పన్ను ఉండదు.
- మరణ సమయం: వ్యక్తి మరణానికి ముందు సెంటిమెంటుతో ఇచ్చే బహుమతులకు కూడా మినహాయింపు ఉంటుంది.
అజాగ్రత్త వద్దు!
గిఫ్ట్స్ విషయంలో “ఇచ్చింది మావాళ్లే కదా.. పన్ను ఎందుకు పడుతుంది?” అనే ఉదాసీనత వద్దు. బంధువుల మధ్య లావాదేవీలు జరిగినా సరే, సరైన గిఫ్ట్ డీడ్ లేదా కనీసం రాతపూర్వక ఆధారాలు ఉండాలి. ఆదాయపు పన్ను శాఖకు సరైన వివరణ ఇవ్వలేకపోతే, ఆ మొత్తాన్ని మీ వ్యక్తిగత ఆదాయంగా చూపి పన్నుతో పాటు పెనాల్టీలు కూడా వేసే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి, లాజిక్కులు వెతకకుండా, పారదర్శకంగా వ్యవహరించడం శ్రేయస్కరం.
Also Read: ఆ తల్లి కోపమే అంతవాణ్ణి చేసింది: బఫెట్ సక్సెస్ జర్నీ ఇలా!
గిరిబాబు – నేను MarthaTelugu వెబ్సైట్లో డిజిటల్ కంటెంట్ రైటర్గా పనిచేస్తున్నారు. శ్రీ వెంకటేశ్వర యూనివర్సిటీలో MA తెలుగు చేశారు. నాకు రైటర్గా మూడేళ్ల అనుభవం ఉంది. నాకు జాతీయ వార్తలు, బిజినెస్, ప్రత్యేక కథనాలు రాయడంలో ప్రావీణ్యం ఉంది. వార్తలు మాత్రమే కాకుండా పాటలు, కవితలు, షార్ట్ ఫిలిమ్స్ వంటివాటికి మాటలు రాసే అలవాటు ఉంది. సహజంగా జానపద, సినిమా పాటలు గాయకుణ్ణి.