2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయపు పన్ను రిటర్నుల దాఖలు ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. ఆదాయపు పన్ను శాఖ ఐటీఆర్–1 (సహజ్), ఐటీఆర్–4 ఫారాల కోసం ఆన్లైన్, ఆఫ్లైన్ యుటిలిటీలను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. ముఖ్యంగా జీత ఉద్యోగులు, పెన్షనర్లు, చిన్న స్థాయి ఆదాయం ఉన్న వ్యక్తులు ఐటీఆర్1 ఫారం ద్వారా తమ రిటర్నులను సులభంగా దాఖలు చేసుకోవచ్చు. ఈ రిటర్నులు సమర్పించడానికి చివరి తేదీ 2026 జూలై 31గా నిర్ణయించారు.
ఈసారి కూడా పన్ను చెల్లింపుదారులకు సౌకర్యవంతమైన విధానాన్ని అందించేందుకు ఆదాయపు పన్ను శాఖ ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేసింది. అధికారిక పోర్టల్లో ఫైలింగ్ సిస్టమ్ను అప్డేట్ చేయడంతో పాటు, ఎక్సెల్ యుటిలిటీలు, ప్రీ-ఫిల్డ్ డేటా వంటి సదుపాయాలను సిద్ధం చేసింది. పన్ను చెల్లింపుదారులు స్వయంగా లేదా నిపుణుల సహాయంతో రిటర్నులు దాఖలు చేయవచ్చు.
ఐటీఆర్1 ఫైలింగ్ ముఖ్యంగా జీత ఉద్యోగులు, పెన్షనర్లు, చిన్న ఆదాయ వర్గాలకు ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. సరైన ఫారం ఎంపిక చేసుకొని, ఖచ్చితమైన సమాచారం సమర్పిస్తే రిటర్న్ ప్రక్రియ చాలా సులభమవుతుంది. అయితే అర్హతలు, పరిమితులు, అవసరమైన పత్రాలు వంటి అంశాలపై అవగాహన ఉండటం అత్యంత అవసరం.
ఐటీఆర్1 అంటే ఏమిటి?
ఐటీఆర్–1ను సాధారణంగా “సహజ్” అని పిలుస్తారు. ఇది అత్యంత సాధారణ ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్ ఫారం. ముఖ్యంగా ఒక నిర్దిష్ట పరిమితి వరకు ఆదాయం పొందే రెసిడెంట్ వ్యక్తుల కోసం ఈ ఫారాన్ని రూపొందించారు. ఈ ఫారం ద్వారా జీతం, పెన్షన్, ఇంటి అద్దె, ఇతర చిన్న ఆదాయాల వివరాలను సులభంగా నమోదు చేయవచ్చు.
పన్ను శాఖ అందిస్తున్న ప్రీ-ఫిల్డ్ డేటా వల్ల ఉద్యోగస్తులు ఫారం నింపడం మరింత సులభమైంది. ఫారం 16, బ్యాంక్ వడ్డీ వివరాలు, టీడీఎస్ సమాచారం వంటి వివరాలు ఇప్పటికే పోర్టల్లో అందుబాటులో ఉంటాయి. అయినప్పటికీ వాటిని ఒకసారి పరిశీలించి ఖచ్చితంగా ధృవీకరించడం అవసరం. ఐటీఆర్1 ఫారం ద్వారా రిటర్న్ దాఖలు చేయడం వల్ల వేగంగా ప్రాసెసింగ్ పూర్తయ్యే అవకాశమూ ఉంటుంది. రీఫండ్ రావాల్సి ఉంటే అది కూడా త్వరగా జమ అయ్యే అవకాశం ఉంటుంది.
ఎవరు ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయొచ్చు?
ఐటీఆర్1 ఫారం కేవలం రెసిడెంట్ వ్యక్తుల కోసం మాత్రమే. హిందూ అవిభాజ్య కుటుంబాలు (HUF), కంపెనీలు, పార్ట్నర్షిప్ సంస్థలు ఈ ఫారం ఉపయోగించలేవు.
ఈ కింది ఆదాయ వర్గాలకు చెందిన వారు ఐటీఆర్1 ఫారం ఉపయోగించవచ్చు:
- జీతం ద్వారా ఆదాయం పొందేవారు
- పెన్షన్ పొందేవారు
- ఒకటి లేదా రెండు ఇళ్ల నుంచి అద్దె ఆదాయం పొందేవారు
- బ్యాంక్ వడ్డీ వంటి ఇతర ఆదాయాలు కలిగిన వారు
- వ్యవసాయ ఆదాయం రూ.5,000 లోపు ఉన్న వారు
అలాగే మొత్తం వార్షిక ఆదాయం రూ.50 లక్షలు దాటకపోతే మాత్రమే ఈ ఫారం ఉపయోగించాలి. భార్య లేదా పిల్లల ఆదాయాన్ని కలిపే సందర్భాల్లో కూడా మొత్తం ఆదాయం రూ.50 లక్షల లోపే ఉండాలి.
ఇక లాంగ్టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ రూ.1.25 లక్షల లోపే ఉంటే కూడా ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయవచ్చు. ఈ పరిమితి దాటితే ఇతర ఫారాలు ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది.
ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయకూడని వారు ఎవరు?
కొంతమంది పన్ను చెల్లింపుదారులు ఐటీఆర్1 ఫారం ఉపయోగించడానికి అర్హులు కారు. అలాంటి వారు సరైన ఇతర ఫారాలను ఎంచుకోవాలి. లేదంటే రిటర్న్ తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ కింది పరిస్థితుల్లో ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయకూడదు:
- మొత్తం ఆదాయం రూ.50 లక్షలు దాటితే
- వ్యవసాయ ఆదాయం రూ.5,000 కంటే ఎక్కువైతే
- లాంగ్టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ రూ.1.25 లక్షలు దాటితే
- వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా ఆదాయం ఉంటే
- మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఇళ్లపై అద్దె ఆదాయం ఉంటే
- కంపెనీ డైరెక్టర్గా ఉంటే
- అన్లిస్టెడ్ ఈక్విటీ షేర్లు కలిగి ఉంటే
- విదేశాల్లో ఆస్తులు లేదా ఆదాయం ఉంటే
- నాన్ రెసిడెంట్గా ఉంటే
- పెద్ద మొత్తంలో నగదు ఉపసంహరణలపై 194ఎన్ కింద టీడీఎస్ కట్ అయితే
- ఉద్యోగి స్టాక్ ఆప్షన్లు, షేర్ల లావాదేవీలు ఉంటే
- గత సంవత్సరాల నష్టాలను సర్దుబాటు చేయాల్సి ఉంటే
- ఈ నియమాలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే భవిష్యత్తులో ఆదాయపు పన్ను శాఖ నుంచి నోటీసులు వచ్చే అవకాశముంది.
ఫైలింగ్కు అవసరమైన పత్రాలు
ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయడానికి కొన్ని ముఖ్యమైన పత్రాలు సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. ఇవి రిటర్న్తో జత చేయాల్సిన అవసరం లేకపోయినా.. అవసరమైన డాక్యుమెంట్స్ తప్పకుండా చూపించాల్సి ఉంటుంది.
అవసరమైన పత్రాలు:
- ఫారం 16
- ఫారం 16A
- బ్యాంక్ వడ్డీ సర్టిఫికెట్లు
- హౌస్రెంట్ రశీదులు
- ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియం రశీదులు
- పన్ను మినహాయింపులకు సంబంధించిన ఆధారాలు
- బ్యాంక్ ఖాతా వివరాలు
- పాన్, ఆధార్ వివరాలు
ఈ పత్రాలు ముందుగానే సిద్ధంగా ఉంటే ఫైలింగ్ ప్రక్రియ వేగంగా పూర్తవుతుంది.
ఆన్లైన్, ఆఫ్లైన్ ఫైలింగ్ ఎలా?
పన్ను చెల్లింపుదారులు రెండు విధాలుగా ఐటీఆర్1 దాఖలు చేయవచ్చు. మొదటిది ఆదాయపు పన్ను శాఖ అధికారిక పోర్టల్ ద్వారా ఆన్లైన్ ఫైలింగ్. ఇందులో లాగిన్ అయి ప్రీ-ఫిల్డ్ వివరాలను ధృవీకరించి రిటర్న్ సమర్పించవచ్చు.
రెండో విధానం ఆఫ్లైన్ యుటిలిటీ. ఎక్సెల్ లేదా జావా యుటిలిటీని డౌన్లోడ్ చేసి ఫారం నింపి అప్లోడ్ చేయవచ్చు. ఎక్కువ డేటా ఉన్నవారు సాధారణంగా ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.
అలాగే మార్కెట్లో అనేక టాక్స్ ఫైలింగ్ సాఫ్ట్వేర్లు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటి సహాయంతో రిటర్న్ ఫైలింగ్ మరింత సులభమవుతుంది.
జూలై 31 గడువు ఎందుకు ముఖ్యమంటే?
ఐటీఆర్1 ఫైలింగ్కు 2026 జూలై 31 చివరి తేదీగా నిర్ణయించారు. ఈ గడువులోపు రిటర్న్ దాఖలు చేయకపోతే ఆలస్య రుసుము, వడ్డీ వంటి సమస్యలు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది.
అదనంగా.. రీఫండ్ రావాల్సి ఉన్నవారికి ఆలస్యం అవుతుంది. భవిష్యత్తులో రుణాలు, వీసా ప్రాసెసింగ్, ఆర్థిక లావాదేవీల సమయంలో కూడా ఐటీఆర్ రికార్డులు కీలకంగా మారతాయి. అందుకే చివరి తేదీ వరకు వేచి చూడకుండా ముందుగానే సరైన సమాచారం, పత్రాలతో రిటర్న్ దాఖలు చేయడం మంచిదని పన్ను నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
పన్ను చెల్లింపుదారులకు సూచనలు
రిటర్న్ దాఖలు చేసే ముందు ఫారం 26ఏఎస్, ఏఐఎస్, టీడీఎస్ వివరాలను తప్పనిసరిగా పరిశీలించాలి. బ్యాంక్ ఖాతా సంఖ్య, ఐఎఫ్ఎస్సీ కోడ్, పాన్, ఆధార్ వివరాలు సరైనవిగా ఉన్నాయో లేదో ధృవీకరించాలి.
ప్రీ-ఫిల్డ్ డేటాపైనే పూర్తిగా ఆధారపడకుండా ప్రతి సమాచారం సరైందో కాదో చూసుకోవాలి. తప్పులు ఉంటే వెంటనే సరిచేసుకోవాలి. అంతేకాకుండా.. రిటర్న్ ఫైలింగ్ చేసిన తర్వాత ఈ-వెరిఫికేషన్ పూర్తి చేయడం కూడా చాలా ముఖ్యం. లేదంటే రిటర్న్ చెల్లుబాటు కానట్లుగా పరిగణించే అవకాశం ఉంటుంది.
Also read: భారీ నష్టాల్లో ప్రారంభమైన స్టాక్ మార్కెట్లు
గిరిబాబు – నేను MarthaTelugu వెబ్సైట్లో డిజిటల్ కంటెంట్ రైటర్గా పనిచేస్తున్నారు. శ్రీ వెంకటేశ్వర యూనివర్సిటీలో MA తెలుగు చేశారు. నాకు రైటర్గా మూడేళ్ల అనుభవం ఉంది. నాకు జాతీయ వార్తలు, బిజినెస్, ప్రత్యేక కథనాలు రాయడంలో ప్రావీణ్యం ఉంది. వార్తలు మాత్రమే కాకుండా పాటలు, కవితలు, షార్ట్ ఫిలిమ్స్ వంటివాటికి మాటలు రాసే అలవాటు ఉంది. సహజంగా జానపద, సినిమా పాటలు గాయకుణ్ణి.