ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో తనదైన ముద్ర వేసిన సీనియర్ నాయకుడు, మాజీ మంత్రి, కాపు ఉద్యమానికి చిరునామాగా నిలిచిన ముద్రగడ పద్మనాభం ఇక లేరు. 73 ఏళ్ల వయసులో ఆయన మంగళవారం హైదరాబాద్లోని గచ్చిబౌలిలో ఉన్న ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తుదిశ్వాస విడిచారు. కొంతకాలంగా శ్వాసకోశ సంబంధిత అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆయన ఆరోగ్యం ఒక్కసారిగా విషమించడంతో వైద్యులు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు.
ముద్రగడ మరణ వార్త తెలిసిన వెంటనే ఆయన కుటుంబ సభ్యులు కిర్లంపూడి నుంచి హైదరాబాద్కు చేరుకున్నారు. ఆయన భౌతికకాయాన్ని బుధవారం స్వగ్రామమైన కాకినాడ జిల్లా కిర్లంపూడికి తరలించి అభిమానులు, ప్రజల సందర్శనార్థం ఉంచనున్నారు. అనంతరం కుటుంబ సభ్యుల సమక్షంలో అంత్యక్రియలు నిర్వహించనున్నారు.
ఆయన మృతితో ఉమ్మడి గోదావరి జిల్లాల్లోనే కాకుండా మొత్తం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విషాద ఛాయలు అలుముకున్నాయి. పలువురు రాజకీయ నాయకులు, వివిధ పార్టీల నేతలు, ప్రజా ప్రతినిధులు, సామాజిక సంస్థల ప్రతినిధులు ఆయన మృతిపై సంతాపం వ్యక్తం చేస్తూ కుటుంబ సభ్యులకు ప్రగాఢ సానుభూతి తెలిపారు.
రాజకీయాల్లో అరుదైన వ్యక్తిత్వం
ముద్రగడ పద్మనాభం పేరు వినగానే చాలామందికి గుర్తుకు వచ్చేది కాపు ఉద్యమమే. అయితే ఆయన వ్యక్తిత్వం కేవలం ఒక ఉద్యమ నాయకుడిగా మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఎమ్మెల్యేగా, మంత్రిగా, ఎంపీగా, ప్రజా నాయకుడిగా, ఉద్యమకారుడిగా అనేక పాత్రలను విజయవంతంగా పోషించారు.
అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ప్రజా సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, అధికారంలో లేనప్పుడు ప్రజల తరఫున పోరాటం చేయడం ఆయన రాజకీయ జీవితంలోని ప్రధాన లక్షణం.
- మాజీ మంత్రి, కాపు ఉద్యమ నేత ముద్రగడ పద్మనాభం కన్నుమూత
- 73 ఏళ్ల వయసులో హైదరాబాద్లో చికిత్స పొందుతూ తుదిశ్వాస
- నాలుగు సార్లు ఎమ్మెల్యే, ఒకసారి ఎంపీగా ప్రజల విశ్వాసం
- రెండు దఫాలు రాష్ట్ర మంత్రిగా సేవలు
- కాపు రిజర్వేషన్ ఉద్యమానికి జీవితాంతం నాయకత్వం
- ఎన్నో ఆమరణ నిరాహార దీక్షలు, ప్రజా ఉద్యమాలకు శ్రీకారం
- 2024లో వైఎస్సార్సీపీలో చేరి అడ్వైజరీ కమిటీ సభ్యుడిగా సేవలు
- కిర్లంపూడిలో ప్రజల సందర్శన అనంతరం అంత్యక్రియలు
- రాజకీయ కుటుంబంలో జన్మించిన నాయకుడు
1953 జనవరి 22న కాకినాడ జిల్లా జగ్గంపేట నియోజకవర్గంలోని కిర్లంపూడి గ్రామంలో ముద్రగడ పద్మనాభం జన్మించారు. తండ్రి వీరరాఘవరావు, తల్లి సత్యవతి. చిన్నప్పటి నుంచే రాజకీయాల వాతావరణంలో పెరిగిన ఆయనకు ప్రజా సేవపై ఆసక్తి ఏర్పడింది.
ప్రాథమిక విద్యను కిర్లంపూడిలో పూర్తి చేసిన ఆయన, అనంతరం రాజమండ్రిలోని తన్నీరు బుల్లయ్య గురుకులంలో చదువుకున్నారు. ఆయన కుటుంబానికి రాజకీయాలతో బలమైన అనుబంధం ఉండేది. తండ్రి వీరరాఘవరావు స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా రెండు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికవడం ముద్రగడ రాజకీయ జీవితానికి పునాది వేసింది.
ప్రజా జీవితంలో తొలి అడుగులు
ప్రజా సమస్యలపై స్పందించే నాయకుడిగా ముద్రగడ ప్రారంభం నుంచే ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. ప్రజలతో నేరుగా మమేకమవడం, గ్రామాల్లో తిరుగుతూ సమస్యలు తెలుసుకోవడం, అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడం ఆయన పని విధానం.
రాజకీయాల్లో వేగంగా ఎదిగిన ఆయన 1978లో జనతా పార్టీ తరఫున ప్రత్తిపాడు నియోజకవర్గం నుంచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు. ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టుకుంటూ వరుసగా 1983, 1985 ఎన్నికల్లో కూడా విజయాన్ని అందుకున్నారు.
మంత్రిగా చేసిన సేవలు
- ముద్రగడ రెండు దఫాలు రాష్ట్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. ఎక్సైజ్, రవాణా, పౌర సరఫరాలు, చేనేత, జౌళి, పరిశ్రమల వంటి కీలక శాఖలను నిర్వహించారు.
- మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో ప్రత్తిపాడు నియోజకవర్గంలో అర్హులైన పేదలకు గృహ నిర్మాణం, ఇళ్ల స్థలాల పంపిణీ వంటి కార్యక్రమాలను వేగంగా అమలు చేశారు. ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే నాయకుడిగా పేరు సంపాదించారు.
- 1989లో మర్రి చెన్నారెడ్డి మంత్రివర్గంలో కూడా కీలక బాధ్యతలు నిర్వహించారు. అనంతరం 1999లో కాకినాడ నుంచి లోక్సభకు ఎన్నికై ఎంపీగా సేవలందించారు.
- కాపు ఉద్యమానికి కేరాఫ్గా నిలిచిన నాయకుడు
- ముద్రగడ రాజకీయ జీవితంలో అత్యంత గుర్తింపు తెచ్చింది కాపు రిజర్వేషన్ ఉద్యమమే.
- కాపులను వెనుకబడిన వర్గాల జాబితాలో చేర్చాలని డిమాండ్ చేస్తూ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించారు. సభలు, ర్యాలీలు, పాదయాత్రలు, ధర్నాలు, నిరాహార దీక్షలు నిర్వహిస్తూ ఉద్యమాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు.
- 1994లో తన భార్య పద్మావతితో కలిసి ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు. ఆరోగ్యం క్షీణించినా వెనక్కి తగ్గలేదు. తన డిమాండ్ నెరవేరే వరకు ఉద్యమాన్ని కొనసాగిస్తానని స్పష్టం చేశారు.201
- 4లో మరోసారి కిర్లంపూడి కేంద్రంగా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించి కాపు రిజర్వేషన్ అంశాన్ని రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో ప్రధాన చర్చగా మార్చారు.
తుని ఘటనతో జాతీయ స్థాయిలో చర్చ
- 2016లో నిర్వహించిన కాపు గర్జన సభకు రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచి వేలాది మంది హాజరయ్యారు. ఆ సమయంలో జరిగిన తుని ఘటన దేశవ్యాప్తంగా సంచలనంగా మారింది.
- ఈ ఘటన అనంతరం ముద్రగడతో పాటు పలువురు నాయకులపై కేసులు నమోదయ్యాయి. విమర్శలు వచ్చినా ఆయన తన ఉద్యమాన్ని ఆపలేదు. కాపు రిజర్వేషన్ సాధనే తన లక్ష్యమని పదేపదే చెప్పారు.
- ప్రభుత్వాలకు అనేక లేఖలు రాశారు. పోస్టుకార్డు ఉద్యమం కూడా చేపట్టి సమస్యను ఎప్పటికప్పుడు ప్రభుత్వాల దృష్టికి తీసుకెళ్లే ప్రయత్నం చేశారు.
- ప్రజా సమస్యలపై నిరంతర పోరాటం
- కేవలం కాపు ఉద్యమానికే పరిమితం కాకుండా రైతులు, నిర్వాసితులు, సాధారణ ప్రజల సమస్యలపైనా ముద్రగడ పోరాడారు.
- 1988లో తన అనుచరులపై నమోదైన కేసులను వ్యతిరేకిస్తూ ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేశారు.
- 1993లో రావులపాలెంలో జరిగిన ఘటనపై ప్రభుత్వాన్ని నిలదీశారు.
- 2005లో పోలవరం ప్రాజెక్టు కారణంగా భూములు కోల్పోతున్న రైతులకు అండగా నిలిచి ‘భూమికి భూమి’ నినాదంతో ఉద్యమం చేపట్టారు.
2024లో వైఎస్సార్సీపీలో చేరిక
సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రయాణం తర్వాత ముద్రగడ 2024 మార్చి 15న మాజీ ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ జగన్మోహన్రెడ్డి సమక్షంలో వైఎస్సార్సీపీలో చేరారు.
పార్టీ అడ్వైజరీ కమిటీ సభ్యుడిగా సేవలందిస్తూ ప్రజా సమస్యలపై తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించేవారు.
సూటిగా మాట్లాడే నాయకుడు
రాజకీయాల్లో రాజీ పడని వ్యక్తిత్వం ముద్రగడ ప్రత్యేకత. ఏ అంశంపైనా తన అభిప్రాయాన్ని నేరుగా చెప్పేవారు. ప్రజల సమస్యల విషయంలో ఎవరినీ విమర్శించాల్సి వచ్చినా వెనుకాడేవారు కాదు.
అధికారంలో ఉన్నప్పుడు కూడా, బయట ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రజలతో అనుబంధాన్ని కొనసాగించారు.
ఆతిథ్యంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు
ముద్రగడ ఇంటికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరినీ ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించేవారు. భోజనం చేయకుండా ఎవరినీ పంపించేవారు కాదని ఆయనను దగ్గరగా తెలిసిన వారు చెబుతుంటారు. ఎంతమంది వచ్చినా వారికి స్వయంగా భోజనం ఏర్పాట్లు చేయించి, అందరూ తిన్నారా లేదా అని చూసుకునే అలవాటు ఆయనకు ఉండేది. ఈ కారణంగానే ఆయన ఇంటిని చాలామంది రాజకీయ కార్యకర్తలు, అభిమానులు తమ ఇంటిలాగే భావించేవారు.
కుటుంబ సభ్యులు
ముద్రగడ పద్మనాభంకు ఇద్దరు కుమారులు వీరరాఘవరావు (బాలు), గిరిబాబు, కుమార్తె క్రాంతి ఉన్నారు. కుటుంబ సభ్యులు ఆయనకు అన్ని దశల్లో అండగా నిలిచారు. ముఖ్యంగా ఉద్యమాల సమయంలో ఆయన భార్య పద్మావతి కూడా అనేక నిరాహార దీక్షల్లో పాల్గొన్నారు.
నివాళుల వెల్లువ
ముద్రగడ మృతి పట్ల ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణకు చెందిన పలువురు రాజకీయ నాయకులు సంతాపం వ్యక్తం చేశారు. ఆయన ప్రజా సేవలను గుర్తు చేసుకుంటూ నివాళులు అర్పించారు. మాజీ ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ జగన్మోహన్రెడ్డి కూడా కిర్లంపూడికి వెళ్లి ఆయన భౌతికకాయానికి నివాళులు అర్పించనున్నట్లు సమాచారం.
మా పార్టీ సీనియర్ నాయకులు, నాకు పితృసమానులైన ముద్రగడ పద్మనాభంగారి మరణవార్త నన్ను తీవ్రంగా కలచివేసింది.
ఇటీవల అనారోగ్యానికి గురైన ఆయన క్రమంగా కోలుకుంటున్నారనే వార్త మాకు ఎంతో ధైర్యాన్నిచ్చింది. సంపూర్ణ ఆరోగ్యంతో తిరిగి మన మధ్యకు వస్తారని ఆశిస్తున్న సమయంలోనే ఆయన ఇలా శాశ్వతంగా… pic.twitter.com/HReowspJ4e
— YS Jagan Mohan Reddy (@ysjagan) July 14, 2026
చెరగని ముద్ర.. రాజకీయ ప్రస్థానం
దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలకుపైగా సాగిన ముద్రగడ రాజకీయ జీవితం ఎన్నో మలుపులు చూసింది. ఎమ్మెల్యేగా, మంత్రిగా, ఎంపీగా పదవులు చేపట్టినా ఆయనను ప్రజల హృదయాల్లో నిలబెట్టింది ఉద్యమ నాయకుడిగా చేసిన పోరాటమే.
విజయాలు, పరాజయాలు, విమర్శలు, వివాదాలు అన్నింటినీ సమానంగా ఎదుర్కొంటూ తన నమ్మిన సిద్ధాంతాల కోసం చివరి వరకు నిలబడిన నాయకుడిగా ఆయన గుర్తుండిపోతారు.
కాపు ఉద్యమ చరిత్రలో ఆయన పేరు ప్రత్యేకంగా నిలిచిపోతుంది. అలాగే ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో ప్రజా సమస్యలపై నిరంతరం స్పందించిన నాయకుడిగా కూడా ఆయన సేవలు చిరస్మరణీయంగా మిగిలిపోతాయి.
ముద్రగడ పద్మనాభం భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన రాజకీయ ప్రయాణం, ప్రజల కోసం చేసిన ఉద్యమాలు, సామాజిక న్యాయం కోసం సాగించిన పోరాటం భవిష్యత్ తరాలకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తాయి. రాజకీయ నాయకుడిగా మాత్రమే కాకుండా ఉద్యమకారుడిగా, ప్రజల మనిషిగా ఆయన సంపాదించిన గుర్తింపు తెలుగు రాజకీయ చరిత్రలో చెరగని ముద్రగా నిలిచిపోతుంది.
ఉమశ్రీ – నేను MarthaTelugu వెబ్సైట్లో చీఫ్ ఎడిటర్గా పనిచేస్తున్నాను. నాకు ఆటోమొబైల్, లైఫ్ స్టైల్ విభాగాల్లో అత్యంత ప్రావీణ్యం కలిగి ఉంది. ఈ విభాగాల్లో యూజర్లకు అవసరమైన అన్ని వార్తలను సమగ్రంగా అందిస్తాను. నాకు జర్నలిజం రంగంలో 8 సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది.