ఉత్తరప్రదేశ్ రాజధాని లక్నోలో నిర్వహించిన ‘సంవిధాన్ సమ్మేళన్’ కార్యక్రమంలో కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. శుక్రవారం జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన ఆయన, భారత తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ జీవించి ఉండి ఉంటే దళిత ఉద్యమ నాయకుడు కాన్షీరామ్ కాంగ్రెస్ నుంచే ముఖ్యమంత్రి అయ్యేవారని వ్యాఖ్యానించారు. కాన్షీరామ్ జయంతిని పురస్కరించుకుని నిర్వహించిన ఈ సమావేశంలో రాహుల్ గాంధీ చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలు రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చకు దారి తీశాయి.

బామ్‌సెఫ్ సంస్థ స్థాపన

భారత రాజకీయాల్లో సామాజిక న్యాయం, దళిత ఉద్యమాల చరిత్రలో కాన్షీరామ్ కీలక వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. 1978లో ఆయన బామ్‌సెఫ్ (BAMCEF) అనే సంస్థను స్థాపించి వెనుకబడిన వర్గాల హక్కుల కోసం ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. అనంతరం 1984లో బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (BSP) స్థాపించి దళిత రాజకీయాలకు కొత్త దిశ చూపించారు. అయితే 1964లోనే నెహ్రూ కన్నుమూయడంతో ఈ ఇద్దరు నేతల రాజకీయ కాలం కలిసిరాలేదు.

రాహుల్ గాంధీ చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలు.. ప్రస్తుతం దేశ రాజకీయాల్లో సామాజిక న్యాయం, కుల గణన, దళిత రాజకీయాలపై జరుగుతున్న చర్చలకు కొత్త ఊపునిచ్చాయి. ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో బీఎస్పీ, సమాజ్‌వాది పార్టీ, కాంగ్రెస్ మధ్య ఉన్న రాజకీయ సమీకరణాల నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.

కాన్షీరామ్‌పై రాహుల్ గాంధీ ప్రశంసలు

లక్నోలో జరిగిన సభలో రాహుల్ గాంధీ మాట్లాడుతూ కాన్షీరామ్ తన సిద్ధాంతాల విషయంలో ఎప్పుడూ రాజీ పడలేదని అన్నారు. ఆయనను మహాత్మా గాంధీ, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ వంటి సామాజిక న్యాయ పోరాట యోధులతో పోల్చారు.

“మహాత్మా గాంధీ 10 నుంచి 15 సంవత్సరాలు జైలులో గడిపారు. అయినప్పటికీ తన సిద్ధాంతాలపై రాజీ పడలేదు. బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ జీవితాన్ని మొత్తం సమానత్వం కోసం అంకితం చేశారు. అలాగే కాన్షీరామ్ కూడా తన సిద్ధాంతాలపై ఎప్పుడూ రాజీ పడని నాయకుడు,” అని రాహుల్ గాంధీ వ్యాఖ్యానించారు. అంతే కాకుండా.. కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా గతంలో కొన్ని విషయాల్లో వేగంగా ముందుకు సాగలేకపోయిందని అంగీకరించారు. “మేము నడిచిన మార్గంలో మరింత వేగంగా ముందుకు వెళ్లాల్సింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ తరఫున కొన్ని లోపాలు జరిగాయి,” అని ఆయన అన్నారు.

బీఎస్పీ ప్రస్తుత పరిస్థితి

కాన్షీరామ్ స్థాపించిన బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (BSP) ప్రస్తుతం ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో కొంత బలహీన స్థితిలో ఉందని రాజకీయ విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. ఆయన శిష్యురాలు మాయావతి నాయకత్వంలో పార్టీ గతంలో పలుమార్లు అధికారంలోకి వచ్చినప్పటికీ, 2012 తర్వాత పరిస్థితి మారింది.

2022 ఉత్తరప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో బీఎస్పీ నాలుగో స్థానంలో నిలిచింది. అలాగే 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పార్టీ ఒక్క సీటు కూడా గెలవలేకపోయింది. ఒకప్పుడు 2009లో 27 శాతం వరకు ఉన్న పార్టీ ఓటు శాతం, 2024 నాటికి 10 శాతం కంటే తక్కువకు పడిపోయిందని గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో బీఎస్పీ తనను తాను స్వతంత్ర రాజకీయ శక్తిగా నిలబెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.

ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో కొత్త సమీకరణాలు

ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో ప్రస్తుతం ప్రధాన పోటీ బీజేపీ, సమాజ్‌వాది పార్టీ-కాంగ్రెస్ కూటమి మధ్య కొనసాగుతోంది. బీజేపీకి పై కులాలు మరియు కొంతమంది ఓబీసీ వర్గాల మద్దతు ఉండగా, సమాజ్‌వాది పార్టీ “పీడీఏ ఫార్ములా” ద్వారా వెనుకబడిన వర్గాలు, దళితులు, మైనారిటీలను ఆకర్షించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.

ఇదే సమయంలో మాయావతి నాయకత్వంలోని బీఎస్పీ మాత్రం ఈ రెండు కూటములకు దూరంగా ఉండే వ్యూహాన్ని అవలంబిస్తోంది. 2027 ఉత్తరప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలను దృష్టిలో ఉంచుకుని పార్టీ తన రాజకీయ వ్యూహాలను రూపొందిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. కాన్షీరామ్ రాజకీయ వారసత్వంపై ప్రస్తుతం పలువురు నాయకులు హక్కు చెబుతున్నారు. నాగీనా లోక్‌సభ ఎంపీ చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ కూడా “ఆజాద్ సమాజ్ పార్టీ (కాన్షీరామ్)” పేరిట పార్టీని ప్రారంభించి దళిత రాజకీయాల్లో తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.

Also Read: ప్రధాని మోదీపై రాహుల్ గాంధీ తీవ్ర విమర్శలు